Dünyadaki her canlı sürekli bir hareket halindedir. Havadaki kuş, savanada koşan çita yada ormanda dalların arasında adeta yavaş çekimde hareket eden tembel hayvan ve elbette insan, hepsi sürekli bir yerden bir yere gitmektedir. Çoğu hayvan bu hareketi doğup büyüdüğü habitat içinde yapmakta, ancak insan onlardan farklı olarak dünyadaki en yaşanmaz yerlerde bile inatla var olmaktadır.

Tarih boyunca insanlar çok çeşitli nedenlerle doğdukları yerden farklı yerlere kalıcı yada geçici olarak yolculuk etmişlerdir. Bu ilk başlarda kara üzerinden olmuş, sonrasında tekne ve gemilerle denizde yolculuklar dünyanın keşfi, ticareti ve iletişiminin en kilit noktalarından biri haline gelmiştir.

Su üstünde ulaşıma dair bulunduğu düşünülen en eski bulgular tarih öncesine kadar geri gider. Yaklaşık 10 bin yıl önce taş devrinde birbirlerinden bağımsız şekilde farklı toplulukların ağaç gövdelerinden oydukları kanolar denizciliğin tarihteki ilk örnekleri olarak görülmektedirler. Eski Mısır ve Mezopotamya’da milattan önce 4000 yıllarında teknelerin olduğu bilinmektedir.

Antik çağlara bakıldığında deniz yolculukları bu dönemin tanımlayıcılarından biri olmuştur. Özellikle Akdeniz ve Karadeniz eski dünyanın en bilinen denizleri olduklarından, binlerce yıl boyunca çeşitli medeniyetlerin kurulmasına ve devamına şahit olmuştur. Yer ter ticaretin ana ağı olarak, bulunan bir batıktan elde edilen kalıntılar geminin nereden nereye gittiğinin, ne taşıdığının ve taşıdığı malın nasıl kullanıldığına dair o döneme ait yaşama dair pek çok soruya cevap verir. İyi korunmuş bir batık bulunduğu dönemdeki yaşama dair önemli bilgiler barındıran bir zaman kapsülüdür adeta.

Dünya üzerinde bulunan en eski gemi batığı Türkiye’nin sularında bulunmaktadır. Antalya’da Kaş ve Kemer arasındaki kıyı şeridinde bulunan Uluburun batığı dünyadaki en eski gemi batığıdır. Tunç Çağı’na ait gemi milattan önce 1300 yıllarında batmış, yaklaşık 3 bin yıldır kalıntıları aynı yerde kalmıştır. İçinde bulunan kalıntılarda o dönemde bölgede var olan çeşitli uygarlıklara ait eşyalar bulunmuştur. Bu dönemde gemilerin kıyılardan yaptıkları ticaretler belkide kara ticaretinden daha önemli bir yer tutmakta, çeşitli uygarlıkları birbirlerine bağlamaktaydı. Çevresinde Gelidonya batığı gibi başka batıklarda bulunsa da, sadede Uluburun’un içindeki inanılmaz çeşitli bulgular tarihteki en çok bilgi verenlerden olmuştur.

Akdeniz sonrasında denizin ortalarına açılacak yelkenli gemileri görecek, onlarca geminin katıldığı çeşitli deniz savaşlarına şahit olacak, binlerce yıl sonra bakteri ve deniz yaşamının yok ettiği batıklardan geriye sadece birkaç metal yığını kalacaktır.

Karadeniz’de de aynı şekilde antik dönemlere ait çeşitli gemileri barındırmakta ancak Akdeniz’le karşılaştırıldığında mükemmele en yakın muhafaza edilmiş gemi batıklarına sahip olacaktır. Bunun en büyük nedeni Karadeniz’deki oksijen oranının çok düşük seviyede olmasıdır. Gemi batıklarını tam anlamıyla yiyip bitiren bakterilerin yaşayabileceği bir ortam olmamasının yanısıra, denizdeki su katmanları en dipte güneş ve oksijenin daha az olduğu yerde bulunan batıkların bin yıllarca bile iyi kondisyonda kalmasını sağlamakta.

Akdeniz’deki ticaret teknelerinden, Atlantik’te yüzlerce metre suyun altında zamanının devi olan Titanik’e, dünya savaşları sonrasında kalan gemi ve denizaltılara, diplerde mürettebatları ve kargolarıyla sayısız batık hala suyun güneş görmeyen yerlerinde beklemekte. Antik çağlardan günümüze gemi ticareti ve yolculuğu kurulan uygarlıkların belkemiği ve hepsi bu gerçeğin bir kanıtı gibi. Kara ve sonrasında hava ticareti her ne noktaya ulaşmış olursa olsunlar, gemiler hala dünyanın tüm denizlerinde ilerlemeye devam etmekte.

Uluburun batığının bir modeli.