Her yıl kasım ayının ilk çarşamba günü Uluslararası Stres Farkındalık Günü olarak öne çıkar. Aslında her bireyin içinde bulunduğu ‘stresli’ her duruma bir tepki olarak salgıladığı doğal bir hormon olsada, stres dediğimizde bugünün modern yaşamda daha geniş bir anlama sahip hale gelmiştir.

Bugün dünya üzerinde binlerce farklı türde milyarlarca canlı yaşamakta. Neredeyse hiçbirinin hayatı tamamen kolay ve ‘stressiz’ değil. Her biri doğumundan ölümüne hayatta kalmak için gerekli olan besinleri bulup, bir sonraki neslin hayatta kalmasını sağlamaya çalışırken avlamak yada avlanmak korkusunu yaşamakta.

Stres, bu korku ve endişe duygusuna karşı doğal olarak vücudumuzun verdiği biyolojik bir tepkidir. Beynimiz algıladığı herhangi bir tehlike anında, o duruma bir en uygun çözüm olarak bizi donma, kaçma yada saldırma eylemlerine yöneltir. Bu refleks olarak, otomatik ve çoğu zaman anlık gerçekleşen bir durumdur.

Bu eylemlerin gerçekleşmesi için vücutta da çeşitli hormonlar ve tepkiler meydana gelir. Stres hormonu bu durumda salgılanan ilk hormonlardandır. Tehlike anında beyin tarafından sinir sistemine verilen sinyaller, vücutta adrenalin, kortizol ve norepinefrin gibi hormonların salgılanmasını tetikler.

Bu hormonlar o anda gerçekleşen bir tehlike için o canlının duruma en hızlı ve uygun şekilde hareket etmesini sağlar. Kısa vadede, kortizol gibi hormonlar salgılandığında beynin içindeki nörolojik bağ ve yolları güçlendirir, beynin algı ve analiz becerisinin daha hızlı çalışmasına yardımcı olur.

Ancak bu hormon ve tepkimelerin uzun süre sürekli olarak devam etmesi bazı sorunlara yol açar. Stres bir canlının kısa süreli, ani gelişen bir tehlikeden kaçmak için gereken patlayıcı hızda tepki vermesini sağlayan bir sistemdir. Sürekli, ara vermeden dinlenme ve rahatlama olmadığında bu patlayıcı güç en iyi olasılıkta sahip olduğu etkiyi kaybeder, en kötüsünde ise vücuttaki organ ve sistemlere zarar vermeye başlar.

Beynin hiç dinlenmeye fırsat bulmadan sürekli algısını açık tutma çabasıyla, dikkat bozuklukları ve düşünme ve tepki verme hızında düşüşler gözlemlenir. Hafıza kapasitesi düşer, öğrenme hızı ise yavaşlar, öğrenme güçlükleri ortaya çıkar.

Böbreklerin hemen üzerinde salgılanan kortizol, ilk sıfırdan salgılandığında beyindeki nörolojik yolları onaran ve yeni yollar ekleyen bir işlevdeyken, sürekli salgılanması halinde tam tersi bir etki vermeye başlar ve var olan nörolojik yapıların yok olmasına yol açar. Sürekli fazladan çalışan böbrekler, yorulmaya başlar.

Kalbin devamlı daha hızlı çalışıp mola verememesi kalpte yorulmalara, sürekli salgılanan stres hormonları da damar yollarında birikerek tıkanmalara yol açabilmektedir.

Kasların sürekli kasılmış halde olması bir noktadan sonra kronik rahatsızlıklara evrilebilmekte, sindirim ve bağışıklık sistemindeki aksaklıklar vücudun daha da güçsüz kalmasına neden olabilmektedir.

Stres hayatın bir parçası. Stres ve endişeden tamamen kaçmak hiçbir canlı için mümkün değil, ancak ne derecede, ne kadar süre maruz kaldığımız oldukça önemli.

Hiç birisinin farklı stresler olduğundan bahsettiğini duydunuz mu? Belki de kendiniz de tecrübe ettiniz, ediyorsunuz; modern stres ve ilkel stres arasındaki fark. Bir hayvan yada doğal bir tehlikeye karşı hissedilen o ‘canlandırıcı’ hatta ilkel korku.

İlkel stresin o bireydeki patlayıcı enerji ve heyecanının karşısında ise ‘modern’ hali var. Doğrudan hayati bir tehlikenin olmamasına rağmen asla rahatlamanın mümkün olmadığı, bir kişiyi resmen kısık ateşte pişiren stres. Az dozlarda da olsa vücutta kendini sürekli hissettiren, gerçekten bir rahatlama ve dinlenmeyi önleyen, kronikleşmiş stres.

Bugün ne yazık ki çoğumuz için bu kronik stres modern hayatın bir parçası haline gelmiş durumda. Stresten tamamen kaçmak mümkün olmasa da, vücudumuzun bu kronikleşmiş durumdan kaçtığı güvenli boşluklara, kaliteli bir dinlenmeye ihtiyacı var. Modern hayatın asla susmayan vızıltısı ise buna engel durumda.

Bu nedenle neredeyse hepimizin devasa bir stres yığını haline geldiğimiz bu düzenin değişmesi gerekli. Bir makinenin bile aşırı ısınmaya, fazla çalışmanın sebep olacağı sorunlara karşı mutlak bir korunması yoksa, etten kemikten olan bizlerin yedek parçalara bile sahip olmadığımızı sık sık hatırlaması gerekmekte.