İnsanlık tarihinde neredeyse hiç değişmeyen olaylardan biri insanların sürekli hareket halinde olmasıdır. İster hayatta kalmak, gerekli ihtiyaçları karşılamak hatta fetih için yapılan yolculuklar yada sadece keşif amacı ile olsun, insanlar sürekli bir yolculuk halindedir.
Tarih öncesinden beri yapılan çeşitli göç ve yolculuklar farklı şekillerde tespit edilmiş, bu yolculuklar ve nüfus hareketleri çoğunlukla tarihteki önemli olayların gelişiminin çözülmesinde de önemli roller oynamıştır. En basit halinde, iki köyün arasındaki toprak yollar bile oradaki hayatın en önemli detaylarından biri olmuştur.
En eski çağlardan beri ise insanın yolları kara ile sınırlı kalmamıştır. Günümüzde deniz ve hava bile yol haritalarına dahil olmuş, yolların sınırları ve çizgileri hiç olmadıkları hallere gelmiştir. Ancak deniz ve kara, insanlık tarihin büyük bir kısmında en çok kullanılan yollar olarak, tarih haritasının en büyük belirleyicileri olmuşlardır.
Su hayatın devamı için en önemli kaynaktır. Sadece kendisi bir gıda olmasına ek olarak, deniz ve nehirlerin içindeki sayısız balık ve su ürünü ile de oldukça önemli bir besin kaynağı olmuştur. Tüm dünyanın kara parçalarını çeviren ve aynı zamanda içinde de kendine ait yollar bularak, bir yol haritası da oluşturmuştur.
Tarihte binlerce yıl öncesinde bile sallar kullanılmaktaydı. Bunlar hem balıkçılık hemde ulaşım için kullanılmıştır. En ilkel örneğinin tam olarak ne kadar eskiye gittiği bilinmesede, yaklaşık 4 bin yıl önce eski Mısır’da papirüs bitkisinden inşa edilen salların kayıtları mevcuttur.
Yunanlıların bugüne ulaşan tüm efsaneleri ve günlük yaşamlarına dair bilgilere bakıldığında denizciliğin hem ekonomik hemde kültürel yaşamlarındaki en önemli faktörlerden biri olduğu inkar edilemez. Neredeyse Ege denizinin tüm kıyılarında bir koloni yada şehrin bulunmasının en önemli sebebi denizcilikleriydi.
Vikingler, Avrupa’nın en uç kuzey noktalarından Arap yarımadasına kadar uzanan bir ticaret ağı kurmuşlar, bunu da usta denizcilikleri ve daha dar nehirlerde bile yol alabildikleri uzun teknelerine borçlulardı. Böylelikle suyun gittiği her yere, karada olacağından çok daha zahmetsiz bir şekilde gidebiliyorlardı.
Türklerin denizcilikle tanışması bazı diğer kavimlere göre daha geç olmuştur, çoğu Türk toplumunun Asya’nın merkezinde yaşaması bunun bariz sebebidir. Türklerin batıya, özellikle Anadolu’ya göçü ile birlikte ilk kez denizciliğe başlayacak fırsat bulmuşlardır.
İlk Türk donanması 1081 yılında, Çaka Bey tarafından kurulmuştur. 50 parçalık bu donanma İzmir’de kurulmuş, Türk denizciliğinin başlangıcı olarak kabul edilmektedir. Yine Anadolu’da deniz kenarlarındaki diğer beyliklerde bunu izlemiş, Aydınoğulları ve Karesioğulları gibi beylikler Ege ve Marmara’da denizcilik faaliyetlerinde bulunmuşlar, sonrasında gelişecek olan Osmanlı’nın denizciliğinin temellerini oluşturmuşlardır.
Osmanlı dönemi ise Türk denizciliği için bir altın çağ yaşanmış, donanma zirvesindeyken döneminin en güçlülerinden biri olmuştur. 11. yüzyılda atılan ilk temeller, 16. yüzyıla gelindiğinde Akdeniz’in bir Türk gölü haline getirmiştir. Donanma burası ile de sınırlı kalmamış ve doğuya açılmış, özellikle Portekiz’in yaptığı saldırılarda Hintliler ve Müslümanların onlara karşı direnişinde önemli bir rol oynamıştır.
Osmanlı donanması sonrasında çeşitli iniş ve çıkışlar yaşamış, ancak imparatorluğun yıkılma yoluna girdiği dönemde her alanda görülen gerileme kendini donanma ve denizcilik faaliyetlerinde de göstermiştir. Bu gerilemenin en büyük göstergesinden biri kabotaj haklarının kapitülasyonlarla Osmanlı’nın elinden gidişidir.
Kabotaj, bir ülkenin karasuları üzerinde sahip olduğu haklardır. İskele ve limanlarının kullanımına sahip olmak, gemi ve teknelerinin güvence ve özgürlüğüdür. Kapitülasyonların Lozan Antlaşması ile kaldırılması Türkiye’nin 8333 kilometre uzunluğundaki kıyılarının tek sahibi olmasını sağlamıştır.
Üç yanı denizlerle çevrili ülkemizin kara haritası kadar mavi haritasının da önemi büyük. Bugün bir asırdır yürürlükte olan, Türk limanlarını Türk gemilerine ait kılan kanun, 1935 yılından beri Kabotaj Bayramı olarak kutlanmakta. Bugün tüm Türk denizcilerinin emeğini ve bayramını kutlar, ülkemizin her yönden özgürlüğünü kazananlara da şükranlarımı sunarım.