Eğlence nedir? Eğlence pek çok şey olabilir. Tanım olarak kişi yada kişilerin dikkatini ve ilgisini üstünde tutan ve bu seyirci tarafından zevk ve mutluluk verici olarak tanımladığı her şey eğlencedir. Bu ister bir film, hikaye, kitap, spor yada yarışma olabilir.

Hikaye anlatmak tarihteki en eski eğlence yöntemlerinden biridir. İnsanlar binlerce yıldır hikayeleri ve başlarından geçen olayları şarkılar, şiirler, hikayeler halinde kulaktan-ağza, resim ve yazıyla yada günümüz teknolojisi ile kayıt cihazlarıyla video yada farklı formatlarda anlatabiliyor. Müzik, ister sözlü ister çalgılı yada sadece insan sesini bir enstrüman olarak kullanarak melodilerini oluşturuyor. Sahne sanatları farklı sanatları birleştirerek tarihteki en popüler ve yaygın eğlencelerden biri olmuştur ve hala da günümüzde benzer yada farklı şekillerle bu popülerliğini korumaktadır.

Spor müsabakaları tarihte barış zamanında olası bir savaşa hazırlıktan çok daha fazlası haline gelmiş. Günümüzde ilk başta bir eğlence, arkasından ise fanlarının hatta temsil ettiği ülkelerin bir gurur haline getirdiği gösteriler haline gelmiştir.

Eğlencenin tanımının bu kadar geniş ve belirli çizgilerle sınırlandırılmamış olması, insanın hayal gücünün mümkün olan en serbest şekilde hareket edebilmesini sağlar. Bu da eğlenmenin her insanın sahip olduğu bir beceri, herkesin sergilediği bir davranış olur. Çünkü eğlenmek ve gülmek, her insanın fiziksel olmayan en büyük ihtiyacıdır.

Ancak bu serbestlik ve sınırsızlık bazı negatif sonuçlara da sebep olabilmekte. Sonuçta eğlencenin tanımı, bireylerin subjektif seçim ve zevkleri dahilinde “eğlenceli” olarak tanımladığı her aktiviteyi kapsamakta. Bu tanım eğlence aktivitelerinin dahil edebileceği konuların etik anlamda nasıl bir duruş göstermesi gerektiğini pek önemsememekte.

‘Espri anlayışı’ da tıpkı ‘zevkler ve renkler’ gibi kişiden kişiye oldukça değişmekte. Ancak bazı ortak eğlenceler geçmişten beri insanları toplu olarak etkilemiş ve etkilemeye de devam etmekte. Bu nedenle eğlencelerin çağlar boyunca işlediği konular ve sunum tekniklerinin değişiminin incelenmesi toplumların değişen dinamiklerine de bir ayna tutabilmekte.

Neyin ve kimin ne zaman yada neden komik olduğu çağlar boyunca çeşitli değişimler geçirmiştir. Bazen ‘kıskananlar çatlasın’ kadar evrensel olabilir, bazen de insanların hayvanat bahçelerine konulmasına kadar gidebilir.

Bu noktada, eğlenen kadar eğlendiren kişi yada nesnenin de ne olduğunu aslında oldukça önemlidir. Bir kişinin komedi ve eğlence anlayışı da tıpkı toplumdaki neredeyse her şeyde olduğu gibi, o kişinin bulunduğu sosyal statü ve bu statünün getirdiği imkanlar ile doğrudan bağlantılıdır. Bir soytarıya gülmek için, en başta kral olmak gerekmektedir.

Bu üstünlük ve aşağılama dinamiği eğlence anlayışını en çok etkileyenlerden biridir. Bir başka insan grubunu kendinden aşağı olarak görebilmek, zaten belirli bir derecede baskı ve umursamazlığı beraberinde getirmektedir.

Eğlendirici olan taraf çoğu zaman sahne arkasında kalsa da, aslında bu düzenin en önemli parçalarından biridir. Kendinden başka herkesi güldürebilen palyaçodan, Stańczyk tablosundaki üzgün soytarıya, eğlendirenlerin çoğu zaman sahne arkasında ne kadar yıprandıkları eğlenenler tarafından önemsenmez.

Bu ne yazık ki günümüzde de devam eden, sadece farklı şekiller almış bir durumdur. Geçmişin ‘ucube’ gösterilerinde çoğu zaman hasta yada engelli insanları değersizleştiren, eşyalaştıran ‘eğlence’, günümüzde toplum önünde olan ünlüleri aşkında gerçek olmayan bir insan haline getirmekte, bu imkansızlığı bize eğlence olarak aslında kabul ettirmekte ve özendirmekte.

Geçmişteki ‘neyse ki o ben değilim’den kaynaklanan neşe ile şimdinin ‘ne kadar da kusursuz’ olarak ilgimizi çekmesi, bizi eğlendirmesi yada ilham uyandırması işleyiş olarak aynı. Basit bir fıkra kitabı okusanız, belgesel izleseniz yada insanların alaya alındığı bir komedi şovuna da katılsanız, bu aktivitelerin hepsi aynı kategorinin içinde.

Bu aktivitelerin hepsi de, ilişiğinde bulunan insanların kim olduğuna, sahip olduğu değerlere yada ait oldukları topluma dair bir şeyler anlatmakta. Etik olarak kural ve sınırlara sahip olmak eğlencenin dışında kalan bir şey değil. Çünkü eğlence ilk önce alıştıran, sonra kabullendiren ve en sonunda gülmeyi öğretebilen bir şeydir. Ancak neye güldüğümüzün farkında olmalıyız ki fark etmeden gülünen haline gelmeyelim.