İnsanın kendini tanımladığı pek çok davranış ve beceri vardır. Konuşmak, yazmak, düşünmek ve daha pek çok şey kendimizi diğer canlı ve doğadan ayırmak için kullandığımız kavramlardan biridir. Bunlara farklı bir ek olarak ise, tarihteki en eski davranışlardan ölü gömme gösterilebilir.

Sözlük tanımı olarak ölüm, bir insan, hayvan veya bitkide hayatın tam ve kesin olarak sona ermesi, ölü ise hayatı sona ermiş olani artık yaşamıyor olan, olarak tanımlanır. İnsan, hayvan yada bitki, her canlının dahil olduğu doğal döngünün son adımıdır. Bilim bile tam olarak ölümün neden gerçekleştiğini cevaplayamasada, maddesel bir açıdan baktığımızda ölüm, vücudumuzun artık ölen hücrelere karşılık olan yada ölülerden daha fazla sayıda yeni hücre üretememeye başladığında ortaya çıkan yaşlanmanın ulaştığı son evredir.

Ölümün gerçekleşmesi ise hem dünyevi hemde ruhani açıdan özellikle yaşayanları etkiler. Ölümden sonra ne olacağına yada olmayacağına dair çeşitli inanç insanlığın tüm tarihi boyunca farklı şekiller, sistemler ve anlamlar almıştır. Bunlar daha çok subjektif, bilimin analiz edemeyeceği konular olarak öne çıkar. Öte yandan ölümün sonuçlarından biri olarak cesetler, bu cesetlerin ne olacağı ve yaşayanların yaşadığı yas duygusu, tarih, arkeoloji ve psikoloji gibi bilim dalları tarafından farklı açı ve alanlarından bilimsel metotlarla incelenebilirler.

Ölümün arkasında bıraktığı en maddesel kalıntı cesetlerdir. Bir cesedi görmek çoğu canlıda bir huzursuzluk ve uzaklaşma isteği uyandırır. Bu, ölümün sebebi olan şeyin yaşayana da zarar vermesi ihtimalinden, öldüğü yerde kalmış bir cesedin sebep olabileceği mikrop ve hastalıklardan uzaklaşma isteği gibi pek çok farklı sebebe karşı bir kendini koruma güdüsüdür.

Ölüm anından itibaren ceset bir çürüme ve dağılma sürecine girer. Sürecin tam anlamıyla hız kazandığı evreler öncesinde genel olarak o cesedin diğer canlılar tarafından tüketilmesi, çoğu zaman o bireyin ölüm sebebidir ve insanlar dahil tüm canlılar çeşitli şekillerde bu düzenin bir parçasıdır. Bu tüketimin güvenli olduğu süre geçtiğinde ise bir ceset çoğu zaman bir hastalık yuvası haline gelir. Bu nedenle ölmüş canlıların yaşam alanlarından ve su kaynağı gibi yerlerden uzak olması çok önemlidir.

İnsanlar ölü gömmeyi yada mezarlık denebilecek alanları bu pratik sebeplerle oluşturmakla birlikte, insanlık tarihinin en erken tarihlerinden beri bu olaya ruhani bir tarafta katmışlardır. Paleolitik dönemden bazı mağaralarda ya da benzer sığınma yerleşim yerlerinde bulunan bazı mezar örneklerinde mezar hediyelerinin yanı sıra, İspanya’da Sima de los Huesos’ta M.Ö. 300 yada 200 bin yıl öncesine tarihlenen kalıntılarda, yaşam alanlarına yakın olduğu düşünülen yerlerde az sayıda kişinin gömüldüğü ancak otuz ikiden fazla cesedin devamlı olarak atıldığı devasa bir oyuğunda var olması, ölünün kim olduğuna göre değişen bir davranışı ortaya koyuyor.

Yine başka orta ve geç Paleolitik kalıntılarda cesetlerle birlikte gömülen eşyalar, duruş şekilleri ve bazı cesetler üzerinde bulunan kesikler, insanların oldukça uzun bir süredir ölülerini hem bilinçli ve anlamlı şekillerde gömdüklerini ve cesetleri gömü yada uğurlamaya hazırlayan ritüellere sahip olduklarını gösteriyor. Bu ritüeller aynı zamanda insanların ilk kez ölümden sonra yaşama dair düşündüklerini gösteriyor ve bu aynı zamanda ölü gömme geleneklerinin insanların ilk dini ritüelleri olduğu anlamına da geliyor.

Ancak en basit halinde bile, ölüsünü gömmek, insanın kendisini doğadan ayırdığını gösterdiği bir davranış. Çünkü ölüm doğanın en değişmez döngülerinden biri. Ölümden sonra doğaya ‘dağılmak’ sürecin bir parçası. Ancak insan bu sürece dahil olmayı reddederek, ölümü engelleyemese de, onu kendine özel, daha ‘kabul edilebilir bir hale sokmaya çalışıyor adeta.