Hayat mimari, mimari de hayattır. Sopa ve çalılardan örülmüş bir çadırlardan günümüzdeki devasa gökdelen ve büyük, görkemli şehirlere, insanın yaşadığı hayat kendini mimari eserlerde doğrudan belli eder.

Mimari, insanların en temel ihtiyaçlarından olan barınma ihtiyacı ile ortaya çıkmış ve tarihin her döneminde var olagelmiş bir bilim ve sanattır. İnsanın yaşadığı, mesken tuttuğu herhangi bir yapı ve ortamın en başta estetiği ve güvenliği olmak üzere, maddi manevi tüm yönleriyle ilgilenir.

İnsanların ilk barınakları olan mağaralarda bile, hem sanat hemde pratik yönde belirli insan düzenleme ve değiştirmeleri bulunur. Duvarlara çizilmiş resimlerden, mağaranın yemek ve dinlenme gibi günlük yaşamla ilgili bölmelere ayrılması, mimarlığın bir pratik olarak ilk kez uygulandığı zamandır.

Gerçek mimari ise, insanların bulundukları alan ve çevreyi analiz edip elde ettikleri malzeme ve imkanları kullanarak inşa ettikleri yapıların ortaya çıkışı ile başlamıştır. Tarihteki ilk örnekler ahşap, hayvan derisi ve toprak, kil gibi malzemelerle inşa ettikleri basit çadır yada kulübelerdir. Bu ilk örnekler şimdi her ne kadar tarihteki en basit yapılar olarak görülselerde, bulundukları dönem için insanları korunmak için mağaralara bağımlılıktan kurtarmış, güvenliklerini sağlamıştır.

İnsanlar tarih boyunca güvenlik için beraber yaşamış, ilk kurulan köylerden büyük şehirlere mimari de bu büyüyen topluluklar ile beraber gelişip büyümüştür. Bir topluluk, birey için ilk başta güven anlamını taşımakta, topluluğun yaşadığı çevre ve yalılarda bunu yansıtmaktadır. Ancak tarihte bir noktada, insanın başındaki en büyük tehlike sadece doğa olmaktan çıkmış, diğer insanlar haline gelmiştir. Bununla birlikte mimari de sadece doğa ve elementlere karşı korunmaya ek olarak, savunma ihtiyacını da göz önünde bulundurarak tasarımlarına devam etmiştir. Tarım ve evcilleştirilen ile birlikte, insanlar artık ilk defa hem canlarını hemde mallarını koruyacak olan mimariyi uygulamaya başlamışlardır.

Bu düzenin günümüze kadar aynı mantıkta ilerlediğini söylemek yanlış olmaz. Eskinin kaleleri ve hendekleri günümüzde sadece şekil değiştirdi. Surlardaki bekçi askerler, artık yüksek duvarlı sitelerin bekçileri haline geldi.

Evlerimiz, çalıştığımız, neredeyse her gün farklı şekillerde kullandığımız binalar çoğu zaman sadece tasarımları ile bize birer mesaj verirler. Yüksek bir gökdelen sadece boyutuyla bile ona bakan insandan adeta bir saygı ve önem talep eder. Çoğu kişinin rüya evi davetkar, sıcaklığı ve güveni çağrıştıran yapılardır. Resmî binaların her zaman belirli bir saygınlığı, güveni ve işlevselliği çağrıştırması beklenir.

Çoğumuz genellikle pek derinlemesine düşünmesekte, yaşadığımız insan yapımı tüm alanlar belirli bir mesaja sahiptir. Bu alan bir açık hava mekanı yada bir bina olsun, hepsinin oluşturduğu bütün hayatımızı şekillendirir.

Günümüzde nüfusun çoğu şehirlerde yaşamakta, bununla beraber bazı toplumsal değişimler de ortaya çıkmaktadır. İnsanların büyük çoğunluğunun şehirlere taşınması aslında tarihsel olarak kısmen yeni bir gelişmedir. Sadece bir kaç yüzyıl öncesindeki ikinci tarım devrimiyle beraber artan nüfus, taşradan şehre farklı imkanlar için göç etmiş, sanayi bu yeni göçmenlerin sağladığı iş gücü üzerine kurulmuştur.

Bu fenomen sanayinin modern halinin ortaya çıktığı neredeyse her yerde gözlemlenmiştir. Bir noktada zaman paradan sonra en değerli şey haline gelmiş, hız, tasarruf ve verim en çok kar için en önemli maddeler olmuştur. Mimari de çok geçmeden bu değişimin etkilerini göstermiştir.

İşçi sınıflarının yaşadığı, ‘en az alana en çok kişi’ mottosu ile inşa edilen mahallelerden, onların çalıştıkları fabrikaların sahiplerinin yaşadıkları malikanelere, milyonlarca insanın aynı anda hem beraber hem ayrı yaşadığı şehirler norm haline gelmiştir.

Bu ayrım tarihte ilk kez modernite ile ortaya çıkmadı, ama beraberinde toplumun neredeyse her kesimine yayılan belirli bir görmezden gelme eğilimi, özellikle yaşadığımız yüzyılda zirve yapmış durumda.

Bölünmüş bankları, sivri dişlerle bezenmiş merdivenleri yada tuhaf bir açıyla tasarlanmış duvar ve kaldırımların son dönemde iyice arttığını fark ettiniz mi? Bu nispeten yeni mimari akım düşman mimari olarak adlandırılmakta. Asıl ortaya çıkış amacı evsizlerin orada uyumasını engellemek. Toplumun belki de en zor durumda olan kısmını görmezden gelmek yetmiyormuş gibi, onların hayatlarını biraz daha zorlamak gerekiyor sanırım.

Bu küçük mimari değişim ve tasarımlar, özel binalardan devlet bütçesi ile kamu için yazılan yapılarda da oldukça yaygınlaşmaya başladı. Eskiden bir bank, belki bir yeşillik olan yerler artık dümdüz, korunaksız betonlar haline geliyor yada sadece oradan geçen bir kişinin dinlenme noktası iken artık anlamsız bir boşluk haline geliyor.

Toplumların ve kurumların var olma sebebi, her insanın insanca yaşaması için gerekli koşulların sağlanması iken, sırf en düşkün kısımların hayatı biraz daha zorlaşsın- ama en azından gözden uzak olsunlar diye, her birimizin yaşadığı çevre daha kötü, daha çirkin ve saldırgan bir hale geliyor.