İlk izlenimlerin çok önemli olduğu herkes tarafından bilinen bir gerçektir. Çoğu zaman bir kişinin dış görünüşündeki küçük detaylar onun karakterine dair bilgiler bulundururlar. Giymeyi seçtiği kıyafet ve aksesuarların tarzı, bu eşyaların ne kondisyonda olduğu yada o kişinin bu parçaları üzerinde nasıl taşıdığı gibi detaylar o kişinin kendini nasıl ifade ettiğine dair seçimlerdir.

Ancak dış görünüş sadece bir kişinin yaptığı seçimlerden daha fazlasıdır. Vücudumuzun sahip olduğu fiziksel özellikler çoğu zaman kontrolümüz dışında olan, ancak dış görünüşümüzü en çok etkileyen şeydir. Her ne kadar birbirimizden olan farkların ve çeşitliliğin en temel hali olsa da, çoğu zaman bu çeşitlilik hak ettiği değeri görmemekte, onun yerine istenen belli bir tip ve şekle en çok benzeyen, en istenenin olduğu bir durum ortaya çıkmaktadır.

Bugün bir kişinin aynaya baktığında hissettiği özgüven patlaması yada eksikliği, çoğu zaman bu önceden belirlenmiş tip ve standartlara ne kadar uyduğu ile doğru orantılıdır. Boyu, kilosu, yüzü, teni, saçı hatta nasıl hareket ettiği, her kişinin kendinde ve diğerlerinde nasıl olduğunu sürekli gözlemlediği ve karşılaştırdığı şeylerdir.

İnsanların nasıl göründüğüne dikkat etmesi, bazı dış görünüş özelliklerinin diğerlerinden daha cazibeli olduğunun düşünülmesi tarih boyunca gözlemlenen bir şey olmakla birlikte, bunun gittikçe daha da ciddi, hatta kısıtlayıcı ve kontrol edici bir hale geldiğini gözlemlemekteyiz. Kişisel farklılıkların sürekli baskılandığı, elde edilmesi zor yada imkansız ideallerin standartlaştırıldığı bir hal.

Bu durumun her birey için eşit şekilde etkili olmadığı da atlanmaması gereken bir boyutu. Kadın ve erkeklerin ikisininde kendi içlerinde ideal ve standartları var, ancak erkeklerin kadınlarla karşılaştırıldığında erkeklerin çok daha büyük bir çeşitlilik ve kişisellik hakkına sahip olduğu bariz. Kadınların onlara atanan ideal normlardan sadece biraz bile farklılığa sahip olması bir erkeğe göre çok daha fazla göze batmakta, bu ‘sorunun’ çözülmesi için ona yüklenen baskı çok daha fazla güçle uygulanmakta. Hatta öyle ki, bu durum kurgusal kadınlar bile geçerli.

Görsel sanatlarla anlatılan hikayelerde karakter tasarımı hikayenin kendisi kadar önemlidir. Gerçek bir insana baktığımızda edineceğimiz ilk izlenimler bu karakterler içinde geçerlidir. Kurgu ve hayal dünyası ile bu kuralların biraz esnetilmesinin mümkün olması ise aslında çoğu zaman gerçekte sahip olduğumuz ön yargı ve düşüncelerin daha da öne çıkarılmasını sağlar.

Örneğin uzun, iri ve kaslı bir kişi gördüğümüzde ilk düşüncelerimizden biri onun güçlü, dayanıklı olduğu, hatta buradan yola çıkarak ‘sağlam’ ve kararlı bir kişiliğe sahip olduğudur. Daha kısa, kilolu bir kişi ise bizde daha dostça ve yumuşak bir karaktere sahip olduğuna dair bir his verebilir.

Buradan yola çıkarak ilk kişinin ‘köşeli ve keskin’, kısmen kareye benzediğini düşünerek onu kare gibi geniş ve köşeli şekillerle kodlayıp, diğer kişiyi de ‘yumuşak ve güvenli’ olarak bir daire şeklinde karakterize ederseniz, burada bir dış görünüş dili elde edersiniz. Şekiller, renkler, çizgiler.. hepsinin birleşimi ile oluşan bir sistem.

Bu şekilde üretilen sayısız karakterde en önemli kodlardan biri de cinsiyetin kodlanmasıdır. Neredeyse her şekilden, ‘çirkin’ yada ‘güzel’ farketmeden, çeşit çeşit erkek karakterleri gözlemleyebilirken, bir kadın karakterin neredeyse her zaman ideal standartlar göz önünde bulunarak tasarlandığını fark ettiniz mi?

Bir bilgisayar oyununda farklı tip ve özelliklerde erkekler, farklı rollerde var olabilirken, kadınlar aynı süpermodel vücudundan çıkamayan, neredeyse tekdüze bir şekil ve silüete sahip. Aynı beden üzerinde değişenler ise sadece saç ve ten rengi.

Televizyonlarımızda kendini yıllardan beri gösteren Çelik ve Çeliknaz ikilisini düşünün örneğin. Çelik, daire kafası, devasa gözleri ve düz uzuvları ile insansı bir robot. Çeliknaz ise yüzü, vücut hatları hatta kafasındaki at kuyruğu ile gerçek bir kadının sadece griye boyanmış bir halini andırıyor.

Bir cinsiyetin farklı şekillerle tasarlanmış, sadece insanı andıran bir robot olmaya hakkı varken, diğerinin toplumun ondan beklediği standartları geride bırakamıyor. Biri tüm insanları temsil edebilirken, diğerinin kadın, yanı bir ‘yan kategori’ olduğu ve bu nedenle beraberinde getirdiği kalıplardan asla kurtulamayacağı fikri bir kez daha öne çıkarılıyor.