Ön yargı nedir? Tanımı peşin hüküm, bir kişinin yada grubun bir başka kişi yada gruplar hakkında doğru yada yeterli bilgiye sahip olmamasına rağmen, o kişi yada kişiler hakkında verilmiş olan kararlar, bu kararlar sonucunda da tutulan tavırlardır. Sosyal hayatımızda önemli bir etkisi olan, çoğu zaman yaşamın her alanında verilen kişisel yada toplumsal tüm karar ve eylemlerin en büyük belirleyicilerinden biridir.
Biyolojik açıdan ön yargı bir savunma mekanizması olarak işler. En temelinde ilk bakışta kesin olarak güvenli olduğu bilinmeyen herhangi bir şeye mesafe koymak, o canlının kendini hayatta tutmak için aldığı bir önlemdir. Bu doğa koşullarına indirgendiğinde, karşıdan gelen ama yüzünü çıkaramadığımız bir başka insandan yada nedenini bilmediğimiz bir çalı hareketinden ‘ne olur ne olmaz’ diye kaçmak olur, ve çoğu zaman bizim için faydası tekrar tekrar kanıtlanır, ancak günümüz dünyasının kompleks sosyal, politik ve ekonomik ilişkilerinde bu mekanizmanın aynı basitlikte işlemesi çeşitli sorunlara neden olmaktadır.
Cahilliğin, bilinmeyeni bilmenin en direkt çözümü her zaman öğrenmek, araştırmak ve bilgiye ulaşmaktır. Her dönemde bilgiye ulaşmak farklı yollarla mümkün olmuş yada farklı yollarla engellenmiştir. Burada kültürlerden gelen geleneklerin yanında dönemin siyasi, sosyal ve ekonomik durumu da en büyük etkenlerden biri olmuştur.
Sürekli hareket halinde olan göçebe yada konar-göçer kültürlerde sözlü edebiyat kültürel öneminin yanı sıra aynı zamanda içinde barındırdığı eğitici ögelerle bilgilendirmesi ile önemli bir eğitim aracıdır da. Yazının icadı, bilginin ve düşüncenin fiziksel bir varlık kazanması ile, tüm insanlık tarihi için önemli bir gelişmedir.
Ancak yazının icadı her bilginin her kişiye özgür ve kolayca ulaşabileceği anlamına da gelmemiştir. İlk yazılar kil tabletler üzerine, çubuklar kullanılarak kile yapılan baskılarla yazılmış, her ne kadar bazı tabletler bugüne kadar ulaşmış olsa da, kendi zamanı içinde de kolay ve pratik oldukları pek söylenemezdi. Yine de bilginin ilk kez arşivlenip, yazıyla aktarılmasının başlangıcı olmuş, bugün günümüzün en büyük fiziksel ve dijital kütüphanelerinin, bilgi hazinelerinin başlangıcı olmuştur.
Antik dönemlerden günümüze, eğitimi kimin ne kadar alacağı her zaman tartışılan bir soru olmuş, cevabı ise çoğu zaman güçlünün güçsüzü bilgiye ulaşmaktan geri tutması olmuştur. Bu erkeklerin kadınları her türlü eğitimden zorla mahrum bırakmasından, toplumun bazı kesimlerini doğuştan alt-insan ilan ederek her türlü gelişme imkanından mahrum bırakılmasına kadar, çeşitli ama benzer şekilde yaşanmıştır.
Zor bir hayata sahipseniz ve açık, doğru bilgiye doğrudan erişiminiz yoksa, size söylenen çoğu şeye, hedef gösterilen sorunlara çok daha kolay inanırsınız. Oy vererek seçilen hükümetlerin kendi yönetim sorunlarından, hatta yolsuzlukların ortaya çıkan sorunlardan yakayı suçsuz sıyırması için halkın sahip olduğu herhangi bir ön yargıyı kullanmak en basit kaçış yollarından biri.
İnternet, insanlık tarihinde gelmiş geçmiş en büyük bilgi kaynağı. Yazının binlerce yıllık geçmişi ile karşılaştırıldığında, ilk başlangıcı 1969 yılında, genel halkın yaygın olarak kullanması ise onlarca yıl sonra olan internet, insanlığın tarihi boyunca edindiği tüm bilgiyi bir araya getirebilecek ve paylaşabilecek bir potansiyele sahipti, ve potansiyeli gerçekleştirdi de.
Belki de bu yüzden Larry Ellison gibi milyarderler internetin tamamen kontrol altında olmasını, sürekli izlenmesini ve şimdiye kadar bildiğimiz internet anonimliğinin yok edilmesi için uğraşıyor. “Vatandaşlar onları sürekli izlediğimizi, her şeyi kayıt altına aldığımızı bildiklerinde en uslu şekilde davranacaklardır.” gibi sözleri çok rahat bir şekilde söyleyebiliyor.
Ülkemizde de hız kazandırılmış sosyal medya yasası, hatta bir yan ürünü olarak karekodlu, TC kimlik göstermeli sigara satışlarının kökeni çocukları koruma çalışmalarına değil, Ellison gibi milyarderlerin sözlerine dayanıyor.
Tam kontrol öncesinde de, interneti bir yankı odası haline getirmek için yaptıkları çalışmalarda tek tek ortaya çıkmaya başlıyor. Kısa süre önce Ukrayna’nın Rusya’daki bir bot/troll çiftliği olarak çalışan binaları bombalamasıyla, sürekli aynı ırkçı, cinsiyetçi, gerici ve özellikle Trump gibi sağcı yöneticilerin propagandalarını yapan binlerce ‘mavi tıklı, az takipçili’ hesabın neden olduğu gürültü fark edilir şekilde dinmiş durumda.
Tamamen engellenmesi mümkün değilse bir varlığın içini boşaltmak, “ölü internet” haline getirmek gayette mantıklı bir hareket. Ancak mutlak kontrolün amaç olduğu her zaman belli. Özgür internet, sosyal medya ve anonimlik hakkı bir defa kaçarsa yeniden kazanmamız çok zor bir nimet. Bu nedenle kaybetmemek için elimizden geleni yapmamız gerekiyor.
Sizlere daha iyi hizmet sunabilmek adına sitemizde çerez konumlandırmaktayız. Kişisel verileriniz, KVKK ve GDPR
kapsamında toplanıp işlenir. Sitemizi kullanarak, çerezleri kullanmamızı kabul etmiş olacaksınız.
EDA SARI
Botların Sessizliği
Ön yargı nedir? Tanımı peşin hüküm, bir kişinin yada grubun bir başka kişi yada gruplar hakkında doğru yada yeterli bilgiye sahip olmamasına rağmen, o kişi yada kişiler hakkında verilmiş olan kararlar, bu kararlar sonucunda da tutulan tavırlardır. Sosyal hayatımızda önemli bir etkisi olan, çoğu zaman yaşamın her alanında verilen kişisel yada toplumsal tüm karar ve eylemlerin en büyük belirleyicilerinden biridir.
Biyolojik açıdan ön yargı bir savunma mekanizması olarak işler. En temelinde ilk bakışta kesin olarak güvenli olduğu bilinmeyen herhangi bir şeye mesafe koymak, o canlının kendini hayatta tutmak için aldığı bir önlemdir. Bu doğa koşullarına indirgendiğinde, karşıdan gelen ama yüzünü çıkaramadığımız bir başka insandan yada nedenini bilmediğimiz bir çalı hareketinden ‘ne olur ne olmaz’ diye kaçmak olur, ve çoğu zaman bizim için faydası tekrar tekrar kanıtlanır, ancak günümüz dünyasının kompleks sosyal, politik ve ekonomik ilişkilerinde bu mekanizmanın aynı basitlikte işlemesi çeşitli sorunlara neden olmaktadır.
Cahilliğin, bilinmeyeni bilmenin en direkt çözümü her zaman öğrenmek, araştırmak ve bilgiye ulaşmaktır. Her dönemde bilgiye ulaşmak farklı yollarla mümkün olmuş yada farklı yollarla engellenmiştir. Burada kültürlerden gelen geleneklerin yanında dönemin siyasi, sosyal ve ekonomik durumu da en büyük etkenlerden biri olmuştur.
Sürekli hareket halinde olan göçebe yada konar-göçer kültürlerde sözlü edebiyat kültürel öneminin yanı sıra aynı zamanda içinde barındırdığı eğitici ögelerle bilgilendirmesi ile önemli bir eğitim aracıdır da. Yazının icadı, bilginin ve düşüncenin fiziksel bir varlık kazanması ile, tüm insanlık tarihi için önemli bir gelişmedir.
Ancak yazının icadı her bilginin her kişiye özgür ve kolayca ulaşabileceği anlamına da gelmemiştir. İlk yazılar kil tabletler üzerine, çubuklar kullanılarak kile yapılan baskılarla yazılmış, her ne kadar bazı tabletler bugüne kadar ulaşmış olsa da, kendi zamanı içinde de kolay ve pratik oldukları pek söylenemezdi. Yine de bilginin ilk kez arşivlenip, yazıyla aktarılmasının başlangıcı olmuş, bugün günümüzün en büyük fiziksel ve dijital kütüphanelerinin, bilgi hazinelerinin başlangıcı olmuştur.
Antik dönemlerden günümüze, eğitimi kimin ne kadar alacağı her zaman tartışılan bir soru olmuş, cevabı ise çoğu zaman güçlünün güçsüzü bilgiye ulaşmaktan geri tutması olmuştur. Bu erkeklerin kadınları her türlü eğitimden zorla mahrum bırakmasından, toplumun bazı kesimlerini doğuştan alt-insan ilan ederek her türlü gelişme imkanından mahrum bırakılmasına kadar, çeşitli ama benzer şekilde yaşanmıştır.
Zor bir hayata sahipseniz ve açık, doğru bilgiye doğrudan erişiminiz yoksa, size söylenen çoğu şeye, hedef gösterilen sorunlara çok daha kolay inanırsınız. Oy vererek seçilen hükümetlerin kendi yönetim sorunlarından, hatta yolsuzlukların ortaya çıkan sorunlardan yakayı suçsuz sıyırması için halkın sahip olduğu herhangi bir ön yargıyı kullanmak en basit kaçış yollarından biri.
İnternet, insanlık tarihinde gelmiş geçmiş en büyük bilgi kaynağı. Yazının binlerce yıllık geçmişi ile karşılaştırıldığında, ilk başlangıcı 1969 yılında, genel halkın yaygın olarak kullanması ise onlarca yıl sonra olan internet, insanlığın tarihi boyunca edindiği tüm bilgiyi bir araya getirebilecek ve paylaşabilecek bir potansiyele sahipti, ve potansiyeli gerçekleştirdi de.
Belki de bu yüzden Larry Ellison gibi milyarderler internetin tamamen kontrol altında olmasını, sürekli izlenmesini ve şimdiye kadar bildiğimiz internet anonimliğinin yok edilmesi için uğraşıyor. “Vatandaşlar onları sürekli izlediğimizi, her şeyi kayıt altına aldığımızı bildiklerinde en uslu şekilde davranacaklardır.” gibi sözleri çok rahat bir şekilde söyleyebiliyor.
Ülkemizde de hız kazandırılmış sosyal medya yasası, hatta bir yan ürünü olarak karekodlu, TC kimlik göstermeli sigara satışlarının kökeni çocukları koruma çalışmalarına değil, Ellison gibi milyarderlerin sözlerine dayanıyor.
Tam kontrol öncesinde de, interneti bir yankı odası haline getirmek için yaptıkları çalışmalarda tek tek ortaya çıkmaya başlıyor. Kısa süre önce Ukrayna’nın Rusya’daki bir bot/troll çiftliği olarak çalışan binaları bombalamasıyla, sürekli aynı ırkçı, cinsiyetçi, gerici ve özellikle Trump gibi sağcı yöneticilerin propagandalarını yapan binlerce ‘mavi tıklı, az takipçili’ hesabın neden olduğu gürültü fark edilir şekilde dinmiş durumda.
Tamamen engellenmesi mümkün değilse bir varlığın içini boşaltmak, “ölü internet” haline getirmek gayette mantıklı bir hareket. Ancak mutlak kontrolün amaç olduğu her zaman belli. Özgür internet, sosyal medya ve anonimlik hakkı bir defa kaçarsa yeniden kazanmamız çok zor bir nimet. Bu nedenle kaybetmemek için elimizden geleni yapmamız gerekiyor.