Altın madeni binlerce yıldır insanlık tarihindeki en önemli ve değerli maddelerden biri olmuştur. Paslanmaması, göz alıcı rengi, kolay şekil verilebilirliği ve en önemli özelliği olarak nadir bulunması, neredeyse her medeniyette altının para, takı ve değerli ritüel objelerinde kullanılan önemli bir materyal yapmıştır. Bu maddi ve kültürel değeri sayesinde de bir noktada ‘altın’ kelimesi ‘değerli’ kelimesinin neredeyse eş anlamlısı haline gelmiştir.

Siyah altın petrol, mavi altın tatlı su kaynakları, kırmızı altın safran baharatı gibi pek çok şey, geçmişte yada günümüzde sahip olduğu değerden dolayı bu takma adları almıştır. Beyaz altın, lakabının neyi temsil ettiği ise diğerlerine bakış, hangi dönemde kullanıldığıyla daha yakından ilgilidir. Günümüzde kokaini temsil edebilecekken, 17. yüzyılda Hindistan’da üretilip batıya taşınan kristalleştirilmiş beyaz şekeri temsil etmekteydi.

Şekerin altın olduğu dönemde, bir ‘beyaz altın’ daha mevcuttu. Bugün hayatımızı tanımlayan ‘modern yaşam’ başlığı altında, hayata dair her şeyi yeniden tanımlayan Sanayi Devrimi’nin asıl tetikleyicisi olarak; pamuk.

İnsanın tarih boyunca en temel ihtiyaçlarından biri giyinmek olmuştur. Bir hayvanın deri ve kürkünü giymeye hazır hale getirmekten, ipek böceklerinin kozalarından rengarenk, en güzel ve hassas kumaşları üretmeye kadar, insanlar bu ihtiyaçlarını gidermek için pek çok yol ve yöntem bulmuştur.

Bugünün yeni teknolojileri ve geçmişten gelen bilgiyle beraber, bir kişinin sadece giyinme ihtiyacını karşılamakla kalmayıp, giydiği kıyafetlerle kendine yada ait olduğu bir gruba dair bir mesaj vermek, düşüncelerini paylaşmaya kadar ileri gidebilecek bir moda dilinin oluşmasını sağlayabilecek bir çeşitlilik seviyesi mevcut artık.

Binlerce farklı mağazalarda inanılmaz bir seviyede kumaş, model, renk ve kalite seçenekleri mevcut. Burada slogan kim olursanız olun, size uygun bir seçenek var. Sadece sahip olduğunuz paradan, sosyal statüden haber verin ve hemen ait olduğunuz mağazaya yönlendirilin.

Bugün ekonomik hayatın kapitalizm altında işlemesi nedeniyle yaşamın da neredeyse diğer her bölümünün kapitalist bir sistemle işlediğini söylemek yanlış olmaz. Sabah kaçta kalkıp, ne kadar süre, nerede, ne yapmak için bulunduğunuz sorularına verilecek tüm cevaplar dönüp dolaşıp, sürekli üretim, verimlilik, ve yaşamak için para kazanma zorunluluğuna dönüyor.

Sanayi Devrimi, o döneme kadar insanların kendi yetiştirdiği yada elde ettiği ham maddelerden kendi ihtiyacı doğrultusunda üretim yaptığı ekonomi ve üretim anlayışının sonunu getiren olaydır. İlk defa ihtiyaçtan fazlasının, çok daha fazlasının üretilmesi amaçlanmış, satılacak mal üretme düşüncesinin zamanla satılacak pazar üretilmesine kadar dönüşen bir sürecin başlangıç noktasıdır. İlk önce İngiltere’de başlaması ve pamuğun varlığı burada iki önemli noktadır.

Pamuk, yünden daha hafif, pamuk bitkisinin liflerinden üretilen, doğal ve nefes alabilirliği ile çok tercih edilen bir kumaştır. İngiltere’nin sömürgelerinden biri olan Hindistan’da çok ucuza mal edilip İngiltere’ye getirilen pamuk, buradaki atölye ve fabrikalarda, her geçen gün ilerleyen teknolojiyle daha hızlı ve daha ucuza işlenmiştir. Bu döneme kadar elle, eski makine ve aletlerle işlenen kumaşlar her yeni icat edilen makine ve enerji yöntemi ile daha çok ve daha hızlı üretimi mümkün kılmıştır.

Önce su gücü, daha sonra buhar ve elektrikle çalıştırılan dokuma tezgahları bir işçinin tek başına bu ekipmanlar olmadan sahip olduğu verimini beş yüz katın üstünde bir orana çıkartmıştır. Bu oranlara ulaşma isteği sadece tekstil sektörü ile sınırlı kalmamış ve her türden sanayi koluna uyarlanmış, hızlı ve seri üretim için tekstil sektörü bir örnek ve hedef haline gelmiştir.

Pamuk burada bu değişimi mümkün kılan ham madde olmuştur. Bu önemi ile zamanının beyaz altınlarından biri olmuş, bugünün fabrikalarından, bu fabrikaların çalışanlarının hayatlarına, üretilenin kime nasıl satıldığına dair pek çok değişimin ortaya çıkmasında önemli bir rol oynamıştır.

Pamuk bugün ilginç şekilde yeniden bir ‘beyaz altın’ olma sürecine gitmekte. Sayısız seçeneğe sahip olmamıza rağmen neredeyse her mağazada %100 pamuk, yada benzeri bir doğal kumaştan üretilmiş bir kıyafet bulabilmek hiç olmadığı kadar zor hale gelmeye başladı. Genellikle tamamen sentetik yada pamukla karışım, ancak o karışımlarda da pamuk oranının etikette yazanla elde hissettirdiği oran bariz şekilde uyuşmamakta.

Aslında üretim ve ham maddenin hiçbir zaman ucuz olmadığını bize gösteren bir örnek haline geldi bu durum. Pamuğun en ucuz olduğu dönemde onu toplayan köleleştirilmiş insanlar, işleyen de zengin ülkelerin fakir nüfuslarıydı. Eğer işçilerin bazı noktalarda daha iyi çalışma şartları için verdiği çabalar sonuç verirse, ucuz ham madde ve işlenmesinin aslında sadece etikete yansımayan çalınmış emekler olduğu anlaşılıyor. Fiyat artırma yoluna gidilmezse, kalitesizleştirme yoluna gidiliyor.

Bizim şu an yaşadığımız ‘kapitalizmin son evresi’ içinse hem kalitesizleştirme hemde fiyat artışı söz konusu. Üreten ve işleyen emeğinin karşılığı alamazken, tüketende verdiği paranın karşılığını alamıyor. Bu denklemde kimin sesinin çıkmadığı ise malum.

Bugün Dünya Pamuk Günü’nde, ham madde olarak pamuk ve temsil ettiği tekstil sanayisinin tüm dünyada sahip olduğu önemi vurgulanmakta. Öneminin inkar edilemez olduğu bir yana, neyin nasıl işlediğinin de en başta tüketici de farkında olmalı, değişmesi gereken şeylerin değişmesindeki en güçlü silahın tüketme gücünde yattığını bir kez daha hatırlamalıdır.