Her ne kadar bir kaç gündür Bursa’da hava durumu pek bahara girmişiz gibi hissettirmesede, taze yaprakları ile yeşeren ağaçlar ve toprak olan her yerde biten yabani ot ve çiçekler bize bir kışı daha atlatıp bir bahara daha girdiğimizi hatırlatıyor.

Tarih boyunca kış ve yanında getirdiği zorluklar insan hayatının en büyük etmenlerinden olmuştur. Geçmişte çoğu zaman yaz, kışa hazırlıkla geçen zaman olarak tanımlanmıştır. Her ne kadar kışın soğuk ve çamuru ile uğraşmak gerekmese de, kışa hazırlıksız girmek demek çoğu zaman yaza çıkamamakla aynı anlama gelmekteydi.

Bu nedenle bahara ulaşmak çoğu kültürde hep bir kutlama ve eğlence sebebi olmuştur. Tarih öncesinde bile insanların inşa ettikleri, her sene gün doğumlarında toplandıkları anıtlar günümüze ulaşmıştır. Yeniden doğuşun, yaşam döngüsünün ve bereketin sembolü olarak bahar, tarih boyunca insanlar farklı dönemlerde farklı geleneklere sahip olsalarda aynı sevinç ve amaçla bir araya gelmelerinin sebebi olmuştur.

Günümüzde de bahar kutlamaları bir sürü ülkede farklı büyüklük ve kalabalıklarla hala yapılmaktadır. Bulgaristan’da martta Baba Marta gününü kutlanır ve bazen bizimde taktığımız kırmızı-beyaz marteniçkalarla kendini belli eder. Kanada ve Hollanda gibi ülkelerde lale festivalleri ile binlerce lale muhteşem manzaralar oluşturur. İsviçre’de patlayıcılarla doldurulmuş kardan adam heykeli Böögg’ün yakılması, kışın bitişini sembolize eden kutlamalardan biridir. Hindistan’ın renk festivali, adından da anlaşılacağı üzere baharın renklerini büyük bir coşkuyla karşılar.

Türk geleneğinde de bu kutlama olarak Hıdırellez vardır. Eski Türklerde 21 Haziran baharın gelişinin kutlandığı gündür. Günümüzde de hala yapılan ağaca dilek kağıdı asma, ateşten atlama ve karınca toprağı toplamak gibi bazı gelenekler Türklerin Orta Asya’dan hala devam ettirdiği geleneklerdir.

Hıdırellezin kesin bir çıkış noktası olduğunu söylemek güçtür. İlk çağlardan beri Asya’dan Anadolu’ya, Mezopotamya gibi bölgelerde kutlanan bahar şenliklerine dahildir. Bu bölgeleri besleyen nehirler, genelde gelenekleri de hıdırellez gibi benzer kutlamalar çevresinde toplamış, Tammuz gibi bahar kutlamalarının günümüze olan etkisini tahmin etmek çokta zor değildir.

Anadolu’da Hıdırellez beyaz kıyafetlerin giyinilip uyanmış doğada Hıdırlık yerlerde yapılan kutlamalarla öne çıkar. İnsanlar yer içer, çiçek toplayarak eğlenirler.

Ruz-ı Hızır (Hızır Günü), aynı zamanda doğanın kültürde insanlaştırılmış örneklerinden biridir. Persephone ve Demeter’in mitinden, Baba Marta’nın sadece güneş açınca gülen yaşlı kadınına, Hıdırellez’de, darda kalanın yardımcısı Hızır ve denizlerin hakimi İlyas’ın buluştuğu bir gün olarak bu geleneğin bir parçası olurlar. 6 Mayıs’tan 7 Kasım’a Hızır Günleri yaz mevsimi, yılın kalanı Kasım Günleri de kıl mevsimini tanımlar.

Geçmişte doğayla günümüzden çok daha iç içe yaşayan insanların hayatı mevsim değişimleri ile çok daha yakın bir ilişkideydi. Yazın hasat ve bolluğun tadı çıkarılırken kış içinde hazırlık yapılıp gıda ve ihtiyaçlar depolanmaktaydı.

Mevsiminde yemek ve depolamak düşüncesi, günümüzde çoğu gıdaya her mevsim ulaşabilmeyi mümkün kılan teknoloji ve sistemlerle neredeyse geride kalmış uygulamalar. Çoğu kutlama bu nedenle sadece yazın gelmesini kutlamanın yanında, gelen mevsimin bereketli olması için yapılan gelenek ve ritüellerede sahiptir. Bol ve kolay bir mevsimin yanında, kışa da kalacak fazlalık önemlidir.

Bu dönemsel uygulama ve gelenekler her ne kadar bir gereklilik olsada, insanların yaşamlarına belli bir program vermiştir. Çoğu insan en azından kendi hanesine yetecek kadarını hazırlar ve bu doğal programa dahil olurdu. İş ve emeğin daha arttığı, ancak bazı dönemlerin daha az uğraşla geçtiği doğal bir takvim.

Günümüzde ise programlar binlerce yıldır devam eden gelenek ve döngüler yerine kâğıt üzerinde hazırlanmış çizelgeler. Mevsimsel değişimler ne yazık ki çoğu zaman hayatımızda bir arka plan değişimi olarak gelip geçiyor.

Biz zamanlar taşıdığı değişim ve yeniden doğuş anlamı yerini, aynı iş ve ulaşımdan arta kalan zamanda kişinin güneşten mi yoksa yağmurdan mı kaçacağını belirleyen, her geçen yıl düzeni bir derece daha bozulan takvim bölmelerine bırakmış durumda.