Dünya üzerindeki milyonlarca canlı tür ve üyesinin sayısına dair tahminler her yapılan araştırmada kişi ve çalışmaya göre değişiklik gösterse de, yaşayan tür çeşidi olarak 2-3 milyon civarı bir sayının en az, daha fazlasına dair tahminlerinde çıtayı bir milyara kadar çıkardığı bir durum söz konusudur. Şu an yaşayan canlıların birey olarak sayısını tahmin etmek ise imkansızdır. Mikroskobik canlılardan okyanustaki dev balinalara, dünya gezegeninin her yüzeyi yaşamla kaplıdır.

Bu kadar canlının içinde biz hem bu sayıları merak eden ve hesaplamak için çaba sarf eden tek canlı türü olarak, her yaptığımız araştırmada yaşadığımız düzeni, doğa döngüsünü daha iyi anlamaya ve kavramaya çalışıyoruz. Bu nedenle analiz yapıp, doğalın her aşama ve detayını keşfedebilmek çoğu insan için bir hayal olduğu kadar aynı zamanda bir motivasyon.

İnsan, tarihinin en erken dönemlerinden beri bulunduğu çevreyi inanılmaz şekilde iyi analiz etme yeteneğine sahip olmuştur. İlkel insanların tüm dünyada farklı yerlere yayan yayıldığı dönemlerde bile, insan gittiği her yerde doğanın en büyük etkileyicilerinden biri olmuş, çeşitli canlı türünün yok olmasında yada ortaya çıkmasında rol oynamıştır.

Tüm dünya üzerindeki canlılar yaşamlarını devam ettirmek için diğer türlere muhtaçtırlar. Aslan antiloba, antilop bitkiye, bitkide polen ve tohumlarının yayılması için başka canlılara ihtiyaç duyar. İnsanlarda bu doğal zincirin bir parçası olmakla birlikte, sahip oldukları etki onlara sıkıntı çıkaranın yok oluşuna yada var oluşlarının amacı insana hizmet olan canlıların ortaya çıkışına kadar ulaşmıştır.

Bu etkinin ortaya çıkışı insanların ilk ehlileştirdiği canlı olarak köpeklerle başlamıştır. Bazı tahminlere göre, köpeklerin ilk yoldaşlarımız haline gelmesi insanların yerleşik hayata geçmesinin nedeni olan tarımın başlangıcından on binlerce yıl öncesinde gerçekleşmiştir. Köpeklerin evcilleştirilmesine dair tahminler 20 ile 40 bin seneyi gösterirken, tarım yaklaşık 15 bin yıl öncesinde başlamıştır. Köpekler bize hem korumacı, hem yardımcı hemde arkadaş olmuşlar, ihtiyaç ve isteklerimiz doğrultusunda üretilerek şekilden şekile girmişler, her yeni jenerasyon insana daha sevecen hale gelmiştir.

Benzer değişimler sonrasında bitkiler ve diğer hayvanlarla devam etmiştir. Her yönüyle bize hitap eden bir dünya inşa etme amacıyla, tükettiğimiz ve faydalandığımız onlarca canlı türü bize en iyi şekilde hizmet edecek hale gelinceye kadar yapay seleksiyondan geçmiş, çoğu zaman ilk vahşi hallerinden görünüşlerinde eser kalmamıştır.

Evcilleştirmenin bazı kuralları vardır. Bu kurallara uymayan hayvanlar ise eğer insanlar için bir fayda getirmemişse çoğunlukla yok edilmiş, yada bir parasal değeri varsa, neslinin tükenmesine kadar avlanmış yada yakalanmıştır. Sadece iki, üç yüzyıl öncesindeki doğa ile günümüzdeki hali aslında çok farklı.

Evcil yada vahşi, başta hayvanlar olmak üzere dünya üzerindeki tüm canlılar insanlardan etkilenmekte ve bu hiç şüphesiz insanoğlunda artık geri dönülmez bir ego şişirmesi yapmış durumda.

Bugün Dünya Eşekler Günü. Neredeyse 5 bin yıl önce evcilleştirilmiş, o dönemden beri insanların ağır işini yapan, üstüne de çoğu zaman görünüşünden dolayı hor görülen bir canlının tarih boyunca bize verdiği emeğin hatırlanması için ilan edilmiş bir gün.

Zamanında Barış Manço’nun “Arkadaşım Eşek” şarkısı TRT tarafından ‘insanın arkadaşı eşek olamaz’ deyip sansürlenmeye çalışılmış, “kuzu”ya çevrilmesi önerilmiş. Sen hayvanı tut vahşi ortamından kendi işine koşmak için binlerce yıl seleksiyon yap, hayvanın tüm varlığı senin inşa ettiğin dünyaya ait olsun, sana ölene kadar hizmet etsin, ama bir çocuk şarkısında arkadaşın bile olamasın.

Bu olay şimdi geriye baktığımızda sadece absürt bir anektod gibi gelebilir, ancak bu düşüncenin bir tarihi var. Senin kendi çıkarın için kendine bağladığın bir canlıya neden merhametin yok? Yaşadığın dünyanın nasıl işlediğini öğrenmekle çoğu kişinin ilgisi yok, ilgisi olan da genellikle kontrol edip kâr edeceği yeni bir kaynak bulma peşinde.

Küresel ısınma ve iklim değişimi artık tüm gezegende geri dönülmez noktaya girdi. Bundan yirmi sene önceki iklim bizim hayatımızda bir daha yaşanmayacak. Elimizden şu aşamada gelebilecek tek şey, henüz iyi günlerimizdeyken- en kötüsünü daha az kötüye geriletmek.

Ancak eşeği arkadaş sayamayacak kadar kendini beğenmiş insan, hala elindeki yapay zekayla sohbet etmeyi bile bırakamıyor, onu uyuşturan uygulamayı üreten şirketin yöneticileri de kendi sığınaklarını doldurmaya devam ederken, denizin içine atılabilecek yeni veri merkezi toplarını yapmaya çalışmakla meşgul.

Umursamadığımız o mikroskobik planktonlar, arılar ve böcekler her sıcaklık değişiminde biraz daha zarar görüyor. Şuan yaşadığımız hayatta, bu azalışların tükenişlerine şahit olacağız. Sonunda tamamen insan doyumsuzluğuna hizmet edecek şekilde inşa edilen bu düzenin, hiçbir insanı doyurmayacağı günleri de gelecek.